“Het onderwijs verpest leerlingen”, zei mijn oom onlangs. Hij is leraar. Volgens mij klopt dat wel. Echter met eisen, wensen en daarmee ook alle tegenstellingen, weet ik soms niet hoe het beter kan.
Ik heb een student die geniaal is. Op een complex vraagstuk rondom overbelasting van spieren kwam hij met een hele simpele oplossing. Hij liet het zien, legde het uit, maar op moment van definitief inleveren kwam er niks. Het was nog niet af. Het was echter in die staat beter dan welk ingeleverd werk dan ook.
In de chaos van zijn gedachten onstonden serieuze innovaties. En elke keer op school vroegen we hem binnen de lijntjes te kleuren, op de juiste plek op de juiste tijd te zijn, alle papieren en gedachten te ordenen. Want daarvoor geven we het garantiebewijs af, dat hij een bachelor Engineering is en alles een beetje kan.
In 1940 schreef G.H. Reavis “Animal School”. In dit verhaal komen alle dieren in het bos bij elkaar en richten een school op. Alle dieren volgen dezelfde vakken en doen dezelfde examens. De eekhoorn en de eend moeten dezelfde vakken doen zoals rennen, klimmen, zwemmen en vliegen. Daarop worden ze ook gelijkwaardig (of gelijkmatig) beoordeeld. De eend zwemt uiteindelijk minder goed, omdat hij zere zwemvliezen heeft van het rennen.
In een publicatie van dit verhaal staat in het naschrift van C. Forsten e.a. (1999) dat er niet één manier is om alle kinderen te onderwijzen, maar dat er wel een correcte manier is om elk kind te onderwijzen, namelijk “one at a time”.
Begin dit jaar kwam het bericht dat er weer bezuinigd wordt op de opleiding. Vooral bij onze afdeling hebben we teveel docenten per student. De gewenste ratio is 1 docent op 28 studenten. We zitten op 1:22 of 1:18? Er moeten collega’s weg.
Ik hoor later in de vergadering van de Centrale MedezeggenschapsRaad dat sinds de jaren 80 de uitgaven per student gehalveerd is. Serieus?
Er wordt echter wel extra geld beschikbaar gesteld door het ministerie van OCW. “Nederland heeft de ambitie om tot de top van kenniseconomieën te behoren” (Siriusprogramma, 13-03-’13). Het geld is om studenten te laten excelleren.
In het boek Talent voor Morgen (van Eijl e.a., 2010) staat: “Meer contact met hun docenten en kleine groepen zijn voor de meeste studenten een stimulans.”
Naast minder docenten en daarmee een hogere werkdruk, worden de administratieve lasten voor een docent steeds zwaarder. Ik moet dit jaar mijn vakken nog verder dicht timmeren met duidelijkere leerdoelen, BoKs (wat???), toetsmatrixen (-matrices?) volgens de berichten in mijn mailbox. Gezien de problemen rondom kwaliteit van het onderwijs, accreditatie en de diverse audits is deze administratieve (en ook inhoudelijke) toevoeging noodzakelijk.
In Talent voor Morgen (van Eijl e.a., 2010) staat juist ook de flexibiliteit van excellentieonderwijs: “Om de motivatie en de creatieve vermogens te stimuleren zijn docenten nodig, die niet strikt vasthouden aan de leerdoelen van de cursus en de grenzen van het domein.”
In het woud van uitdagingen rondom excellentieonderwijs raak ik toch wel wat van het pad af.
“Bij de aanvraag in 2010 had de hogeschool het voornemen dat eind 2013 vijftien procent van de voltijd bachelors deel zou nemen aan excellente trajecten, daarbij zou zeven procent van de afgestudeerden naast een diploma het ‘Predicaat Excellent’ behalen. Deze streefcijfers bleken te ambitieus. In 2012 namen 2,4 procent van de voltijd bachelorstudenten deel.” (Jaarverslag HU, 2012)
Mijn gewone geniale student zal echter nooit het ‘Predicaat Excellent’ kunnen behalen. Zijn afstuderen zal zwoegen zijn met veel steun van de begeleiding. Hopelijk kan hij straks in de echte wereld gestimuleerd worden in complex chaotisch denken en gaat hij ons later verrassen met dwarsverbanden die in uitgelijnd onderwijs helaas niet gelegd kunnen worden.
Toch verpest niet al het onderwijs zijn leerlingen. Maar als we het doen, dan is het hopelijk niet meer dan “one at a time”.
Eijl, P. van ea (2010) Talent voor morgen. Ontwikkeling van talent in het hoger onderwijs. Groningen: Noordhoff Uitgevers
Forsten ea (1999) The Animal School Peterborough: Crystal Spring Books
(Reeves, G.H. (1940) The Animal School, The administration of the School Curriculum with References to Individual Differences. )
Hogeschool Utrecht (2013) Jaarverslag 2012 www.hu.nl/Jaarverslag2012/Onderwijs/Excellentie.aspx Website bezocht 18-8-2013
Siriusprogramma (13-03-2013) Sirius Programma. Strategie & Acties 2012-2014 www.orionprogramma.nl/docs/Sirius/sirius-strategie-2012-2014-extern.pdf Website bezocht 18-8-2013
